Kompozycja obrazu fotograficznego

Kazda fotografia musi byc efektem dokladnie przemyslanej koncepcji fotografa. Wszystkie detale zdjecia i jego wizualizacja musi najpierw powstac w jego wyobrazni. Samo nacisniecie spustu powinno byc tylko dopelnieniem i formalnoscia. Niestety czesto dopiero po zrobieniu zdjecia zastanawiamy sie czemu zdjecie nie wyglada tak jak chcielismy. Przy samej kompozycji musimy zwrocic uwage na ilosc elementow nie byla zbyt duza ani zbyt mala. Jesli jest ich zbyt malo ogladajacy moze wypaczyc tresc i przeslanie zdjecia, a gdy jest natlok szczegolow to motyw glowny staje sie miedzy nimi nie do zauwazenia. Oczywiscie mozna zrobic zdjecie o nienagannej kompozycji, ale bez zadnych wartosci artystycznych lub dokumentacyjnych. Dlatego kazdy kto stoi od strony wziernika aparatu (czyli fotograf), musi wiedziec jaki cel chce osiagnac i co przedstawic, ewentualnie jakie przeslanie chce ukazac potencjalnemu widzowi. Dosyc czesto sie zdarza ze autor przypisuje widzowi swoje wlasne upodobania i widzenie swiata. Odbiorca w tym momencie nie jest w stanie domyslic sie intencji fotografa i jezeli nie zrozumie zdjecia w jego pierwszych sekundach ogladania, przejdzie do nastepnego nie zastanawiajac sie glebiej nad jego sensem. Stawianie sprawy, ze zdjecia musza byc ladne lekkie i przyjemne jest jednak wielkim uproszczeniem. Kazdy fotograf nie moze pozbawic sie prawa do poszukiwania nowych drog prezentacji swoich mysli. Elementem poszukiwan, dazenie do odmiennosci cechuje w glownej mierze fotografie tworcza. Odejscie od zwyklej rejestracji rzeczywistosci w strone tworzenia wartosci plastycznych jest niewatpliwie kuszaca perspektywa dla wielu fotoamatorow.
Fotografia jest sztuka figuratywna, czyli odzwierciedlajaca wszystko w najprostszy sposob. W dobie komputerow bardzo czesto sie zdarza, ze fotografowie uzywaja obrobke cyfrowa w celu uzyskania innosci i odmiennosci. Niektorzy teoretycy i praktycy uwazaja, ze nie ma szlachetniejszego fotograficznego srodka wyrazu nad doskonale wykonana czarno-biala fotografie. Fotografia jest ta dziedzina sztuki, ktora w sposob najscislejszy zwiazana jest z przedmiotem i z tematem. Musi ona dawac obrazy konkretne, nawet w przypadkach, gdy autor stara sie uciec od konkretu w abstrakcje. Abstrakcja nie jest i nie moze byc domena fotografii.

Prawo analizy
Blona fotograficzna zarejestruje bezlitosnie wszystko to, co znajduje sie przed obiektywem aparatu fotograficznego. Przykladem takiej sytuacji moze byc drzewo i jego zdjecie. Piekne konary, cudowna zielen i plastyka lisci stanie sie platanina chaotyczna galezi. Dlatego trzeba dokladnie przeanalizowac zdjecie przed nacisnieciem spustu. Nie mozna sie skupic na glownym motywie nie zauwazajac szczegolow.

Kompozycja formalna
Obraz fotograficzny skladajacy sie nawet z jednego przedmiotu, sklada sie z calego szeregu elementow. Na przyklad przedstawienie jednej osoby (portret), ktora sklada sie z wielu szczegolow anatomicznych, wlosow, nosa, ust itp. Kompozycja formalna nie jest niczym innym jak powiazaniem wszystkich elementow obrazu w taki sposob, aby utworzyly jedna, zamknieta i logiczna calosc. Zajmuje sie ona takim ulozeniem wszystkich elementow na powierzchni obrazu, aby fotografujacy osiagnal zamierzony efekt w postaci odpowiedniego odbioru zdjecia przez widza.

Podzial pola obrazu
Pole obrazowe moze byc prostokatem o roznym stosunku bokow lub kwadratem. Stosunek bokow prostokata jest obok wielkosci, drugim elementem pola obrazu. Stosunki moga byc rozne. Od 1:20 do 1:1. Juz w starozytnej Grecji znano zasade "zlotego podzialu". Wyrazaja ja nastepujace rownanie: a/b=b/a+b

gdzie a+b to dlugosc calego odcinka zas a i b to dlugosc poszczegolnych odcinkow (bokow). Stosunek uwzgledniajacy zasade zlotego podzialu wynosi mniej wiecej 1:1,6. Proporcje "zlotego podzialu" nie sa przypadkowe, pojawiaja sie bardzo czesto w przyrodzie i geometrii. Czesto takze jest stosowany "podzial normalny" okreslony nastepujacym rownaniem: a/b=b/2a

gdzie "a" jest wymiarem krotszego odcinka. Stosunek wynikajacy z "dzialu normowanego" wynosi w przyblizeniu 1:1,41. "Dzial normowany" ma te wlasciwosc, ze jezeli arkusz papieru o takim wlasnie stosunku bokow podzielimy na polowy przecinajac go prostopadle do dluzszego boku, wowczas zachowany zostanie wg "dzialu normowanego" bokow powstalych w ten sposob mniejszych prostokatow. Dzieki podzialowi pola obrazu na pola elementarne odnajdujemy na nim tak zwane "mocne punkty obrazu". Naokolo tych wlasnie punktow leza pola o specjalnej wlasciwosci. Wlasnie w tych punktach lub ich bezposredniej bliskosci nalezy umieszczac elementy obrazu, aby na nie w pierwszej kolejnosci padal wzrok osoby ogladajacej. Z reguly, zwlaszcza w obrazach kompozycyjnie zrownowazonych, od "punktow mocnych" widz rozpoczyna ogladanie zdjecia. Komponujac obraz fotograficzny z reguly nie wypelnia sie wszystkich mocnych punktow. Unika sie w ten sposob tzw. kompozycji centralnej ukladu bardzo rzadko stosowanego w fotografii artystycznej. Wprawdzie umieszczenie glownego elementu obrazu w centrum kadru nie budzi zadnych watpliwosci co do glownego tematu zdjecia, to jednak kompozycja taka jest nudna i nie daje oczekiwanych efektow plastycznych.

Elementy obrazu
W kazdym obrazie mozna wyroznic cztery elementy kompozycyjne: linie, plame, barwe oraz temat. W kompozycji wyrozniane sa az trzy rodzaje linii:

- linia dzielaca dwie plaszczyzny
- linia bedaca wydluzona, waska plaszczyzna
- linia wyobrazona, laczaca poszczegolne elementy obrazu

Przypadek linii dzielacej dwie plaszczyzny jest bardzo prosty, jest ona granica pomiedzy przedmiotem, a tlem pomiedzy dwoma plaszczyznami przedmiotow-plamami. Jako linie traktowane sa rowniez przedmioty. Na przyklad slup telegraficzny, kij czy linia kolejowa. Oczywiscie wowczas nie da sie w sposob jednoznaczny okreslic roznicy pomiedzy linia utworzona przez waska plaszczyzne a plama. Linie tego rodzaju nadaja obrazowi fotograficznemu charakterystyczny wyraz. Obrazy skomponowane glownie w oparciu o linie w postaci dlugich, waskich plaszczyzn nazywane sa "arabeskami". Spotkac sie mozna czasami z pojeciem "kompozycji liniowych". Stosuje sie je zwykle w odniesieniu do obrazow skomponowanych glownie z ukladow plaszczyzn wydluzonych.

Zasadniczym elementem plastycznej kompozycji obrazu jest jednak nie linia a plama. Moze nia byc powierzchnia lub plaszczyzna. Przedmioty odwzorowane na plaszczyznie zdjecia tworza wieksze, mniejsze, jasniejsze, ciemniejsze i w koncu roznobarwne plamy. Pamietac nalezy o tym ze na calej powierzchni zdjecia nie ma ani jednego takiego miejsca, w ktorym nie byloby plam. Komponujac obraz trzeba na nie wszystkie zwrocic uwage, zarowno na te, ktore wchodza w sklad tematu podstawowego zdjecia, jak i na te, ktore tworza tlo.

Zasada stalych stosunkow
Przykladem sa tory kolejowe niknace w perspektywie. Odleglosc pomiedzy podkladami taka sama w plaszczyznie poziomej, widziana przez nas maleje wraz ze wzrostem odleglosci. To pozorne zmniejszanie sie odleglosci pomiedzy podkladami kolejowymi zachowuje zasade stalych stosunkow. To znaczy, ze pierwszy odstep tak sie ma do drugiego jak drugi do pierwszego itd. Zasada stalych stosunkow rzadzi nie tylko perspektywa. Pojawia sie rowniez w przyrodzie. Na przyklad odstepy pomiedzy nastepujacymi po sobie liscmi pedu fasoli. Proporcje te zachowuja takze zasade zlotego podzialu, poniewaz odleglosci pomiedzy liscmi maja sie jak 1 do 1,6.

Kompozycja skosna
Nazywana jest takze kompozycja po przekatnej jest najlatwiejszym ukladem budowy obrazu i prawdopodobnie z tego powodu nader czesto uzywany. Kompozycja skosna godna jest dla polecenia szczegolnie poczatkujacym fotografom ze wzgledu na jej latwosc, a przede wszystkim jako alternatywa dla kompozycji symetrycznej czy centralnej. W uproszczeniu polega ona na rozmieszczeniu glownych elementow obrazu na jednej z dwoch przekatnych pola obrazowego. Sa trzy podstawowe przyczyny, dla ktorych stosowana jest skosna kompozycja obrazu. Pierwsza z nich wynika z podzialu pola obrazu. Jak juz wspomnialem w polu obrazowym znajduja sie tak zwane mocne punkty obrazu. W nich umieszcza sie wlasnie najwazniejsze elementy, na ktore w pierwszej kolejnosci, zdaniem autora fotografii, powinien zwrocic uwage widz. Druga przyczyna stosowania takiej kompozycji jest jej ekonomicznosc. Latwo zauwazyc, ze przekatna jest najdluzsza prosta, jaka mozna narysowac na prostokatnym czy kwadratowym polu. W standardowych formatach jest ona o 20 - 40 procent dluzsza od najdluzszego boku zdjecia. Zatem obraz przedmiotu skomponowanego skosnie bedzie odpowiednio duzy, wiekszy od skomponowanego rownolegle do ktoregokolwiek boku pola.

Trzecia a zarazem najwazniejsza przyczyna stosowania kompozycji skosnej jest naturalna dynamika takiego ukladu. Wszystkie formy poziome i pionowe sa statyczne. Natomiast linie skosne, w odczuciu widza, sprawiaja wrazenie, jak gdyby wymagaly ruchu dla zachowania rownowagi. Dosyc latwo sobie wyobrazic kilka przykladow takiego ruchu np.: strugi deszczu padajace pionowo nasuwaja skojarzenie bezruchu powietrza, te same strugi deszczu ukladajace sie skosnie powoduja u tego samego odbiorcy wrazenie wiejacego w czasie deszczu wiatru.

Punkty wezlowe
Jak juz bylo powiedziane, na plaszczyznie obrazu znajduja sie punkty zwane "mocnymi". Umieszczenie w nich jakiegos elementu spowoduje zwrocenie na niego uwagi widza. Punktem przyciagajacym wzrok, chociaz z innego niz punkty mocne powodu, jest rowniez srodek obrazu. Punkty te zwane sa dysponowanymi. Oprocz punktow mocnych srodka obrazu istnieja jeszcze inne punkty dysponowane. Najczesciej stosowanym jest tzw. punkt wezlowy. Moze on byc rozmieszczany dowolnie na calej plaszczyznie obrazu. Punkty wezlowe powstaja w tych miejscach obrazu, w ktorych zbiegaja sie linie bedace elementami lub krawedziami obrazu. Punkt wezlowy znajduje sie rowniez na przedluzeniu linii zbieznych wowczas, gdy zbiegaja sie one poza obrazem. Przykladem moga byc linie kolein, rowow, drzew zbiegajace sie do jednego punktu - punktu wezlowego. W slad za zbiegajacymi sie liniami, wlasnie do tego punktu podaza wzrok ogladajacego obraz widza. Liczba punktow wezlowych na powierzchni obrazu praktycznie nie jest niczym ograniczona. Ale trzeba miec swiadomosc, ze im wieksza ich ilosc, tym trudniej jest fotografowi (i w konsekwencji widzowi) zwiazac je kompozycyjnie w jedna calosc. Obraz moze byc rowniez swiadomie skomponowany z bardzo duzej ilosci punktow wezlowych. Wowczas wzrok widza przechodzi po nich kolejno.

Zasada kierunku
Zaden widz ogladajacy jakikolwiek obraz nie jest w stanie ogarnac go jednym spojrzeniem. Wzrok przesuwa sie po powierzchni obrazu analizujac jego poszczegolne partie. Zasada kolejnosci, zwana rowniez zasada kierunku, jest jedna z najwazniejszych podstaw kompozycji formalnej. Widz po przyjrzeniu sie tematowi glownemu zaczyna zwracac wzrok ku pozostalym motywom stanowiacym uzupelnienie tematu glownego. Kolejnosc ogladania tych elementow nie powinna byc przypadkowa. Wzrok porusza sie po pewnej linii, ktorej ksztalt w duzej czesci zalezny jest od autora zdjecia.

Zakodowane w sposob naturalny w naszej podswiadomosci jest ogladanie obrazow od lewej do prawej przy ukladzie poziomym i od gory do dolu przy ukladzie pionowym. Nawyk czytania od lewej gornej czesci arkusza jest tak silny, ze jezeli nie ma zadnych innych specjalnych bodzcow, wzrok widza automatycznie pada na lewa gorna cwiartke obrazu i znajdujacy sie tam punkt mocny. Jezeli obraz tak skomponujemy, ze jego element glowny chocby w czesci pokryje sie z lewa gorna cwiartka powierzchni zdjecia, wowczas bedzie mialo ono tendencje do statyki. Aby ja zachowac, trzeba wowczas uzyc znacznie silniejszych srodkow wyrazu, niz w przypadku, gdy temat glowny bedzie poza ta cwiartka. Wzrok z latwoscia znajduje temat glowny i po zanalizowaniu go w naturalny dla siebie sposob dazy w prawo z tendencja ku dolowi .

strona zrodlowa :  http://www.fotomix.pl/index.html